کارشناسان روابط بینالملل معتقدند که هدف رئیس جمهور آمریکا از آغاز جنگ و فشار اقتصادی بر مردم ایران، اساسا هیچ گاه ارتباطی با برنامه هستهای ایران نداشتهاست.
به گزارش توسعه گستر به نقل از ایرنا، دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا از زمان آغاز جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل علیه ایران تاکنون بارها و بارها در اظهاراتش اهداف خود را از این جنگ تغییر دادهاست. هر چند او مکررا هدف از جنگ و فشار اقتصادی علیه ایران را «جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای» عنوان کرده اما شخصا بارها اهداف دیگری را برای اقدامهای ضد ایرانی خود مطرح کردهاست.
به اعتقاد بسیاری از کارشناسان او با استمرار جنگ و ناتوانی در رسیدن به اهداف اولیه هر بار به شکلی «جای دروازه را عوض کردهاست» و اهداف جدیدی برای اقدام نظامی خود تعریف کردهاست.
ترامپ در یکی از آخرترین اظهارنظر علنی خود در شبکه اجتماعی «تروت سوشیال» هدف از جنگ و محاصره را «تسویه حساب اقدامات ۴۷ ساله ایران به بشریت و جهان» عنوان کردهاست.
این هدف متفاوت از اهداف اعلام شده قبلی او است که پیشتر با عباراتی مانند «به دست گرفتن قدرت توسط مردم»، «وادار کردن ایران به تسلیم کامل»، «محو کردن کامل تمدن ایران» و «جلوگیری از دستیابی به سلاح هستهای» عنوان شدهبود.
دونالد ترامپ روز یکشنبه با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی تروت سوشیال نوشت: «من به زودی طرحی را که ایران به تازگی برای ما ارسال کرده است بررسی خواهم کرد، اما نمیتوانم تصور کنم که قابل قبول باشد؛ چرا که آنها هنوز به اندازه کافی بهای آنچه در طول ۴۷ سال گذشته با بشریت و جهان انجام دادهاند، نپرداختهاند.»
هر چند دونالد ترامپ همواه تلاش کردهاست چارچوب دشمنی خود را با ایران در قالب «جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای» تعریف کند، اما بررسی اظهارنظرهای او از زمانی که در سال ۲۰۱۷ برای نخستین بار در واشنگتن به قدرت رسید، نشان میدهد که این هدف تنها پوششی برای اهداف دیگر او بودهاست.
«این جنگ از ابتدا ارتباطی با پرونده هستهای ایران نداشت»
ولی نصر، استاد دانشگاه جانز هاپکینز، با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس با اشاره به پیام دونالد ترامپ مبنی بر انتقام از مردم ایران به دلیل آنچه در ۴۷ سال گذشته انجام دادهاند، نوشت: «با توجه به این پیام ترامپ میگوید جنگ باید ادامه پیدا کند چونکه لازم است حساب کارهایی که ایران در طول ۴۷ سال با بشریت و جهان انجام داده تسویه شود.» نصر تاکید کرد: «این یک هدف جدید برای این جنگ است و تلویحاً نشان میدهد که آغاز یا پایان آن هیچ ارتباطی با موضوع هستهای نداشته است.»
این استاد دانشگاه تصریح کرد: «این استدلال راه را برای هر کشوری (بهویژه در جنوب جهانی که مورد سوءاستفاده استعمار قرار گرفته) باز میکند تا پرونده شکایات قدیمی خود را بازگشایی کنند و برای تسویه حسابهای قدیمی به صف جنگ بپیوندند.»
اما جدا کردن پرونده هستهای از جنگ تحمیلی آمریکا به ایران، صرفا از جنبه تحلیلی نیست. مقامهای ارشد دولت ترامپ بارها و بارها تاکید کردهاند که ایران یک تهدید هستهای تلقی نمیشود.
هفته گذشته کاخ سفید با انتشار یک گزارهبرگ، به صراحت مدعی شد که ایران یک تهدید هستهای تلقی نمیشود. این گزارهبرگ رسمی کاخ سفید با بیان ادعاهایی در مورد جنگ تحمیلی آمریکا علیه ایران نوشت: «عملیات خشم حماسی تمام اهداف نظامی خود را در کمتر از شش هفته با موفقیت به پایان رساند. ایران دیگر آن تهدید هستهای و تروریستی سابق نیست و دیگر آرزوهای هستهای که پیش از این داشت را در سر نمیپروراند. اکنون، محاصره دریایی ایالات متحده و عملیات خشم اقتصادی، اقتصاد ایران را از هم پاشیده است.»
مقامهای ارشد دولت ترامپ بارها و بارها تاکید کردهاند که ایران یک تهدید هستهای تلقی نمیشود. هفته گذشته کاخ سفید با انتشار یک گزارهبرگ، به صراحت مدعی شد که ایران یک تهدید هستهای تلقی نمیشوددونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا بارها پس از عملیات موسوم به «چکش نیمهشب» که تیرماه سال جاری همزمان با جنگ تحمیلی ۱۲ روزه اسرائیل علیه ایران انجام شد، ادعا کردهبود که توانمندیهای هستهای ایران را «کاملا نابود» کردهاست.
تولسی گابارد، رئیس اطلاعات ملی آمریکا هم در جلسات استماع کنگره تاکید کردهاست که بر اساس ارزیابی اطلاعاتی دولت آمریکا هیچ تصمیمی در سطح رهبری ایران برای ساخت سلاح هستهای اتخاذ نشدهاست.
تحلیلگران دلایل مختلفی برای مبالغه ترامپ در خصوص تهدید هستهای ایران بیان میکنند:
استفاده از تهدید خارجی برای ضعیف نشان دادن رقبای خارجی و ایجاد تلقی اقتدار در مقابل تهدیدهای خارجی در افکار عمومی داخلی
ایجاد نگرانی از تهدید ایران در منطقه پیرامونی با هدف افزایش فروش تسلیحاتی و تقویت وابستگی امنیتی خاورمیانه به آمریکا
انتقال تمرکز عمومی از مشکلات اقتصادی یا رسواییهای شخصی به یک «بحران امنیت ملی»
جنگ خارجی برای سیاست داخلی
این نخستین بار نیست که کارشناسان ارشد علوم سیاسی ترامپ را به سوءاستفاده از پرونده هستهای ادعایی ایران برای اهداف دیگر متهم میکنند.
استیون والت، استاد شناخته شده روابط بینالملل در مصاحبهای با فارن افرز که دو روز پیش از آغاز جنگ تحمیلی آمریکا به ایران منتشر شد میگوید که ترامپ ایران را به عنوان «یک دشمن کارآمد» تلقی میکند و هر بار که فشارهای سیاسی و افکار عمومی در داخل آمریکا زیاد میشود، سراغ برگه ایران میرود.
رویکرد دولت ترامپ به مذاکرات هستهای با ایران اساسا در این چارچوب است که هرگز به یک توافق با ایران دست پیدا نکند.به اعتقاد والت، رویکرد دولت ترامپ به مذاکرات هستهای با ایران اساسا در این چارچوب است که هرگز به یک توافق با ایران دست پیدا نکند. او میگوید: «مطالبات این دولت به شکل عامدانهای زیادهخواهانه تنظیم شدهاست. با بالا بردن سطح توقعات از یک معامله به حدی که هیچ کشور مستقلی حاضر به پذیرش آن نباشد، عملا ترامپ تلاش میکند این مناقشه استمرار پیدا کند تا برند دولت او به عنوان سختگیر در مقابل دشمنان حفظ شود.»
والت معتقد است: «ایجاد یک وضعیت اضطراری ملی حول محور یک تهدید خارجی، به او اجازه میدهد تا از اختیارات اجرایی گستردهتری استفاده کند و تمرکز رسانهها را از ناکامیهای داخلی به سمت یک تهدید امنیتی بزرگ منحرف کند.»
«تغییر نظام» کادوپیچ شده
به رغم اظهارنظرهای متعدد ترامپ در مورد برنامه هستهای ایران و ادعای اینکه جنگ علیه ایران با هدف جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای آغاز شدهاست، رئیس جمهور آمریکا از ابتدای انتخابش به این مقام در سال ۲۰۱۶ به دنبال سیاست تغییر نظام سیاسی در ایران بود.
ترامپ در دوره نخست، سالها پیش از آنکه با حمله نظامی به خاک ایران علنا پرده از اهدافش بردارد، برنامه تغییر نظام سیاسی را در چارچوب ادعای «تغییر بنیادین رفتار» ایران کادو پیچ میکرد.
او با وسوسه تغییر نظام سیاسی، از همان ابتدای آغاز به کارش تهدید به حمله نظامی را به ایران بارها مطرح کرد.
به رغم اظهارنظرهای مختلف مقامهای آمریکایی در مورد بیمیلی دولت ترامپ به تغییر نظام در ایران، از جمله اظهارات چندباره جی دی ونس، معاون رئیس جمهور آمریکا در این خصوص که هدف آمریکا از جنگ ایران تغییر نظام نیست، بررسی سوابق اظهارنظرها و بیانیههای ترامپ در ۹ سالی که از نخستین انتخاب او به عنوان رئیس جمهور آمریکا میگذرد، نشان میدهد که ترامپ همواره هدف تغییر رژیم در ایران را دنبال کردهاست.
یکی از نخستین اظهارنظرهای ترامپ در مورد تغییر نظام سیاسی در ایران به نخستین سخنرانی او در مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۲۰۱۷ باز میگردد.
دونالد ترامپ در این سخنرانی در جمع رهبران جهان تلویحا از هدف خود برای سرنگونی نظام حاکم بر ایران سخن گفت. ترامپ در این سخنرانی ادعا کرد: «تمام جهان درک میکند که مردم خوب ایران خواهان تغییر هستند و رهبران ایران به جز قدرت نظامی عظیم ایالات متحده، بیش از هر چیز از مردم ایران میترسند. رژیمهای سرکوبگر نمیتوانند برای همیشه دوام بیاورند و روزی فرا خواهد رسید که مردم ایران با یک انتخاب روبرو میشوند: آیا به مسیر فقر، خونریزی و وحشت ادامه خواهند داد؟ با اینکه مردم ایران به ریشههای افتخارآمیز ملت خود به عنوان مرکز تمدن، فرهنگ و ثروت بازمیگردند، جایی که مردمشان بتوانند بار دیگر شاد و مرفه باشند؟»
چند ماه بعد از این سخنرانی که ترامپ در آن توافق هستهای ۲۰۱۵ (برجام) را «یکی از بدترین و یکجانبهترین معاملاتی که ایالات متحده تاکنون وارد آن شده است» خواند، به تهدید خود برای خروج از این توافق عمل کرد و سیاست موسوم به «فشار حداکثری» را با هدف نهایی سرنگونی نظام سیاسی در ایران آغاز کرد.
در پی خروج آمریکا از برجام مایک پومپئو، وزیر خارجه وقت دولت نخست ترامپ در سخنرانیای گفت: «نهایتا این مردم ایران خواهند بود که در مورد رهبری خودشان تصمیم میگیرند.»
در آن دوران منتقدان سیاست ترامپ اشاره میکردند که ادعای «تغییر بنیادین رفتار» از طریق سیاست فشار حداکثری، در واقع پوششی برای تلاش برای تغییر نظام سیاسی است. منتقدان با اشاره به شروط ۱۲گانهای که مایک پومپئو، وزیر خارجه وقت آمریکا برای ایران تعیین کردهبود، این سیاست را «سیاست تغییر رژیم بدون نام بردن از آن» تعبیر کردند؛ جیمز دابینز، دیپلمات پیشین آمریکایی با تیتر «تغییر رژیم در ایران: مواظب باشید چه چیزی آرزو میکنید» نسبت به سیاست جدید هشدار داد و نشریه اینترنتی اسلیت در واکنش به شروط پمپئو این سیاست را «تغییر رژیم در همه ابعاد، بدون به کار بردن نام» توصیف کرد.
تهدیدهای مکرر به نابودی ایران
در همین دوران بود که تندگوییها و تهدیدهای ترامپ علیه ایران تشدید شد. هرچند اظهارات او در دوران جنگ ۴۰ از جمله تهدید به «محو تمدن ایران» از سوی منتقدان و فعالان حقوق بشر با عنوان «تهدید به نسلکشی» مورد انتقاد قرار گرفتهاست، اما این نخستین بار نبود که ترامپ اینگونه ایرانیان را به حملات خشن و وحشیانه تهدید میکرد.
ترامپ مرداد ۱۳۹۷ در واکنش به اظهارات حسن روحانی، رئیس جمهور وقت ایران که گفتهبود: «صلح با ایران مادر همه صلحهاست، جنگ با ایران هم مادر همه جنگهاست» در شبکه اجتماعی توییتر نوشت: «خطاب به روحانی، رئیسجمهور ایران: هرگز و هیچگاه دوباره ایالات متحده را تهدید نکن، وگرنه دچار چنان عواقبی خواهید شد که نظیرش را پیش از این در تاریخ کمتر کسی تجربه کرده است… ت. مراقب باش!»
رویکرد ترامپ، به ویژه بعد از ادعای نابودی برنامه هستهای ایران و رد تمامی پیشنهادهای مذاکراتی برای حل و فصل پرونده هستهای، نشان میدهد که ترامپ با مبالغه در خصوص برنامه هستهای ایران، همواره به دنبال اهداف دیگری بودهاست.یک سال بعد در اردیبهشت ۱۳۹۸ دونالد ترامپ مجددا تهدید به نابودی کشور ایران کرد و در توییتر نوشت: «اگر ایران بخواهد بجنگند، این رسما پایان ایران خواهد بود.»
زمستان ۱۳۹۸ بار دیگر ترامپ تهدید به جنایت جنگی علیه ایران را تکرار و ادعا کرد که ارتش آمریکا «۵۲ هدف با اهمیت فرهنگی و تاریخی بسیار بالا» را انتخاب کردهاست و این نقاط «خیلی سریع و سخت» مورد حمله قرار خواهند گرفت. طبق کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه، حمله به مراکز فرهنگی «جنایت جنگی» محسوب میشود.
اظهارنظرهای جنجالی ترامپ نهایتا در فروردین ماه امسال به تهدید برای محو کامل تمدن ایران منتهی شد. تازهٰترین اظهار نظر او مبنی بر اینکه «هنوز ایرانیها به اندازه کافی بها نپرداختهاند» بعد از ۸ سال فشار شدید تحریمی و اقتصادی در چارچوب سیاست فشار حداکثری و دو جنگ تحمیلی در خرداد و اسفند ۱۴۰۴ که دومی همچنان با محاصره کامل سواحل و بنادر ایران استمرار دارد، نشان میدهد که رئیس جمهور آمریکا همچنان علاقمند است به خصومت شدید با ایران ادامه دهد.
این رویکرد ترامپ، به ویژه بعد از ادعای نابودی برنامه هستهای ایران و رد تمامی پیشنهادهای مذاکراتی برای حل و فصل پرونده هستهای، نشان میدهد که ترامپ با مبالغه در خصوص برنامه هستهای ایران، همواره به دنبال اهداف دیگری بودهاست.
