پیمان مولوی، تحلیلگر مسائل اقتصادی تاکید میکند که تنوعبخشی به شرکای تجاری و بهرهگیری از مزیتهای نسبی اقتصادهای بزرگ، تنها راه ارتقای بهرهوری و بهبود شاخص آزادی تجاری در ایران است.
به گزارش توسعه گستر، تفاهمات اخیر میان ایران و ایالات متحده، بار دیگر بحث امکان خرید کالاهای اساسی و تکنولوژیک از بازار آمریکا را به فضای رسانهای و اقتصادی کشور کشانده است. در حالی که موافقان و مخالفان از منظرهای مختلف به این موضوع مینگرند، نگاهی مبتنی بر اصول علم اقتصاد میتواند ابعاد جدیدی از این تعامل احتمالی را روشن کند. پیمان مولوی معتقد است که اقتصاد ایران برای خروج از وضعیت فعلی، نیازمند بازتعریف روابط خود با بازارهای جهانی بر اساس کارایی و کیفیت است. مشروح این گفتگو را در ادامه میخوانید:
با توجه به تفاهمات اخیر، بحث تجارت با آمریکا دوباره داغ شده است. نگاه کلی شما به ضرورت گسترش این مبادلات چیست؟
شخصا معتقدم اقتصاد ایران برای افزایش بهرهوری و ارتقای کیفیت کالاها و خدمات، نیازمند گسترش روابط تجاری و استفاده از مزیتهای بازارهای مختلف جهانی است. با طرح بحث درباره امکان خرید برخی اقلام اساسی، واکنشهای متفاوتی در فضای رسانهای شکل گرفته، اما آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، نگاه اقتصادی و مبتنی بر منطق بازار به این مسئله است. ما باید به دنبال تنوعبخشی به سبد واردات و صادرات باشیم تا کارایی اقتصاد بهبود یابد.
منظور شما از «منطق بازار» در این شرایط خاص چیست؟ چگونه میتوان تضادهای موجود را با این منطق حل کرد؟
در اقتصاد مفاهیمی مانند «مزیت نسبی» و «مزیت مطلق» اساس تجارت بینالملل را شکل میدهند. بر اساس این نظریهها، هر کشور باید کالاها و خدماتی را تولید کند که در آنها کارآمدتر است و در مقابل، کالاهایی را که دیگر کشورها با کیفیت بهتر یا هزینه کمتر تولید میکنند، از طریق تجارت تأمین کند. اگر به رفتار مصرفی جامعه ایران نگاه کنیم، میبینیم که مردم در عمل همین منطق را دنبال میکنند؛ مثلاً استفاده گسترده از تلفنهای همراه اپل صرفاً به دلیل نام برند نیست، بلکه به دلیل کیفیت و فناوری بالاتر است. مصرفکننده ایرانی به دنبال محصولی است که کیفیت بهتر و ارزش اقتصادی بیشتری ارائه دهد و این منطق باید در حوزههای صنعتی و کالاهای اساسی نیز حاکم شود.
آیا این تعامل صرفاً به معنای واردات کالا به ایران خواهد بود یا فرصتی برای تولیدکنندگان داخلی نیز فراهم میکند؟
گسترش مبادلات اقتصادی یک مسیر دوطرفه است. همانطور که ایران میتواند کالا یا فناوری وارد کند، ظرفیتهای صادراتی قابل توجهی نیز دارد. محصولاتی مانند فرش، پسته، صنایع دستی و بسیاری از کالاهای کشاورزی و صنعتی ما میتوانند در بازارهای جهانی، از جمله بازار آمریکا، جایگاه قابل توجهی داشته باشند. بنابراین این حرکت صرفاً به معنای واردات نیست، بلکه ایجاد فرصتهای جدید برای صادرات ایرانی است.
در میان کالاهای مختلف، کدام حوزهها برای شروع همکاریهای تجاری اولویت دارند؟
اقتصاد آمریکا یکی از بزرگترین اقتصادهای جهان است و در بسیاری از صنایع، از کشاورزی گرفته تا فناوریهای پیشرفته، ظرفیتهای گستردهای دارد. در حوزه محصولات کشاورزی مانند سویا یا برخی نهادههای دامی، آمریکا یکی از تولیدکنندگان بزرگ جهانی است و دسترسی به چنین بازارهایی میتواند در تأمین پایدار نیازهای اقتصادی ما مؤثر باشد. همچنین در حوزههایی مانند تجهیزات پزشکی و فناوریهای صنعتی که آنها پیشرو هستند، تعامل میتواند به ارتقای کیفیت خدمات و محصولات در داخل کشور کمک کند.
یکی از چالشهای همیشگی اقتصاد ما، رتبه پایین در شاخصهای جهانی است. این تعاملات چه تاثیری بر این شاخصها خواهد داشت؟
یکی از شاخصهای مهم، «آزادی تجاری» است که رتبه ایران در آن چندان مطلوب نیست و محدودیتهای موجود در تجارت خارجی عامل اصلی این وضعیت است. هرچه امکان تعامل آزادتر فراهم شود، این شاخص بهبود مییابد. بهبود این رتبه صرفاً یک عدد نیست؛ بلکه نشانهای از پویایی اقتصاد است. وقتی فعالان اقتصادی بتوانند آزادانه از بازارهای مختلف کالا وارد یا صادر کنند، رقابت افزایش مییابد، کیفیت ارتقا پیدا میکند و در نهایت مصرفکننده ایرانی از آن بهرهمند میشود.
برخی نگران وابستگی به بازارهای بزرگ هستند. پاسخ شما به این نگرانی از منظر امنیت اقتصادی چیست؟
اتفاقاً برعکس؛ تنوعبخشی به شرکای تجاری یکی از ابزارهای مهم برای افزایش انعطافپذیری و تابآوری اقتصاد است. وابستگی بیش از حد به یک یا چند بازار محدود است که در شرایط بحران مشکل ایجاد میکند. گسترش روابط اقتصادی با طیف متنوعی از کشورها، ریسکهای تجاری را کاهش میدهد. در نهایت، آنچه باید در مرکز تصمیمگیری قرار گیرد «منافع ملی» و «کارایی اقتصادی» است. اگر این روابط به بهبود کیفیت، کاهش هزینهها و ارتقای فناوری کمک کند، قطعاً به سود اقتصاد ایران خواهد بود.
